Svetlost posle opsade: obnova vitraža crkve Presvetog Trojstva u Sarajevu

Neke prozore napravite dva puta. Prvi put sa ocem, kao mladić na merdevinama. Drugi put posle rata, sa sopstvenom ekipom, za grad koji je izgubio skoro sve.

Crkva na glavnoj ulici

Crkva Presvetog Trojstva nalazi se u ulici Zmaja od Bosne, dugoj glavnoj ulici Novog Sarajeva. Projektovao ju je arhitekta Josip Vancaš, kamen temeljac postavljen je 14. maja 1905. godine, a 18. novembra 1906. godine nadbiskup Josip Stadler posvetio je crkvu i njen glavni oltar. To je jednobrodna bazilika koja spaja romaničke i gotičke oblike, sa zvonikom visokim oko 46 m i okruglom rozetom na pročelju.

Otac i sin

Krajem 80-ih godina, oko 1987, župa se obratila Ateljeu Stanišić iz Sombora za nove vitraže. Atelje je tada vodio Milan Stanišić stariji, a župnik je bio don Ivan Ravlić. Na vitražima su bili jevanđelisti i sveci u okruglim medaljonima, na svetlom providnom staklu, uokvireni obojenim bordurama.

To je bio jedan od prvih projekata na kojima je mladi Stevan Stanišić radio uz svog oca. Evo ga kako se penje po kamenoj rozeti na pročelju.

Rat

Posle raspada Jugoslavije došli su rat u Bosni i Hercegovini i opsada Sarajeva, najduža opsada jednog glavnog grada u modernoj istoriji. Crkva Presvetog Trojstva nalazila se blizu linije fronta. Granate su pogodile krov, pročelje i vitraže, i oko 90% vitraža koje je naš atelje izradio bilo je uništeno. Ono što je preživelo visilo je u ramovima u komadima: ovde jedno lice, tamo traka sa imenom, a svuda okolo rupe otvorenog neba.

Sveta Terezija posle rata Polomljeni medaljon Iskidano gelerima

Povratak

Posle rata župa je ponovo pozvala atelje. Tada je Atelje Stanišić vodio Stevan. Njegov otac je otišao u penziju, ali je ostao uz Stevana kao savetnik, i bio je tu i za ovaj posao.

Naša ponuda nosi datum 22. decembar 2003. Obuhvatala je 10 vitraža: 8 u lađi, svaki 154 x 395 cm, i 2 u oltarnom prostoru, svaki 100 x 265 cm, ukupno 53,94 m² stakla. Pošto je atelje izradio i ugradio ove vitraže krajem 80-ih, još smo imali dokumentaciju da ih ponovo izradimo u istoj tehnici i od istih materijala.

Svaki vitraž je izvađen iz rama i prenet u Sombor. Tamo je potpuno rastavljen; oštećeno staklo je zamenjeno, delovi koji su nedostajali izrađeni su novi, a lica, ruke i draperije slikani su i pečeni u peći. Svaki vitraž je zatim sastavljen u nove olovne profile, zaliven tečnim kitom zbog vodootpornosti, očišćen i vraćen u Sarajevo da bude postavljen u svoj ram.

Od medaljona do celih figura

Teme su ostale iste, ali vitraži nisu. Stevan je osmislio nove vitraže, a sa svojom ekipom umetnika ponovo je izradio svece, ne kao medaljone već kao cele figure, na svetloj pozadini od geometrijske mreže i listova, unutar obojenih bordura. Svaki jevanđelista drži Jevanđelje i pero, ispod njega je njegov simbol, a u dnu ime porodice koja je vitraž poklonila.

Sveti Matej Sveti Marko

Staklo je slikala umetnica Ljila Balović. Izbliza se vidi njeno ručno slikanje: svaki nabor odeće, svaki uvojak brade, iscrtan i senčen na staklu pre pečenja.

Sveti Luka Sveti Jovan

Sveci župe

Pored jevanđelista stoje Sveti Petar sa ključevima, Sveti Pavle sa svitkom i Sveti Jovan Krstitelj sa štapom i krstom. Vitraž Svetog Pavla nosi poseban natpis: poklonili su ga župnik don Ivan Ravlić i naš atelje. Stevan i don Ivan ostali su prijatelji i posle ovog posla, i kasnije su ponovo sarađivali na drugim projektima.

Sveti Petar Sveti Pavle, poklon don Ivana Ravlića i našeg ateljea

Sveta Terezija vratila se u karmelićanskom habitu, sa ružama i raspećem. Muzika ima svoje vitraže: Svetu Ceciliju za orguljama, poklon župljana Novog Sarajeva, i anđela sa lautom ispod reči „Gloria in excelsis Deo”, poklon župe Presvetog Trojstva iz Villacha, u Austriji.

Sveti Jovan Krstitelj Sveta Terezija

Sveta Cecilija Gloria in excelsis Deo

Ponovo u Sarajevu

Stevanova firma bila je prva iz Srbije koja je posle rata radila na obnovi kulturno istorijskih spomenika u Sarajevu. Pored Presvetog Trojstva, atelje je radio na obnovi katoličke crkve Svetog Josipa na Marijinom Dvoru i Saborne crkve Rođenja Presvete Bogorodice, srpske pravoslavne crkve u centru grada. Staklo ne bira strane; ono samo vraća svetlost unutra.

Priča o ocu i sinu dogodila se i ranije, u crkvi Svetog Franje Asiškog u Bili. Pogledajte još naših radova u vitražu i sakralne umetnosti, ili posetite župu Novo Sarajevo.

Crkva: crkva Presvetog Trojstva, Zmaja od Bosne, Novo Sarajevo, Bosna i Hercegovina
Originalni vitraži: Atelje Stanišić, koji je vodio Milan Stanišić stariji, kraj 80-ih godina
Tadašnji župnik: don Ivan Ravlić
Dizajn: Stevan Stanišić
Slikanje na staklu: Ljila Balović
Obnova: Stevan Stanišić i njegova ekipa, Atelje Stanišić, Sombor, Republika Srbija, uz Milana Stanišića starijeg kao savetnika
Ponuda: 22. decembar 2003, upućena župniku Iliji Miškiću
Rad: 10 vitraža, 53,94 m², ponovo izrađenih kao cele figure